17 november 2005
Ontstaansgeschiedenis
Zeer waarschijnlijk is Kockengen ontstaan op de oeverwal van een riviertje, dat aanwezig was in het veengebied van Noord-West Utrecht. De kern Kockengen moet zoals vele kernen in deze omgeving worden beschouwd als een nederzetting van ontginners, die zich daar vestigden rond 1150, tijdens de vierde fase van de systematische veenontginningen.
De pioniers waren van oorsprong veelal feodale Fransen, die hier een zelfstandig bestaan zochten. Door hard werken werden zij eigenaar van de door henzelf ontgonnen grond. De naam Kockengen is dan ook afkomstig van het Franse Cocagne, hetgeen zoveel betekent als koekenland of Luilekkerland. Andere namen van buurtgemeenschappen rond Kockengen zijn ook terug te voeren op zuiderlijker namen: Spengen komt van Spanje, Portengen van Pertangen, ofwel Bretagne en Kortrijk, gelegen tussen Portengen en Breukelen, is vernoemd naar het Belgische Kortrijk.
De nieuw ontgonnen gronden werden gescheiden door grensweteringen of scheidssloten. Sloten en greppels dienden tevens voor de ontwatering van het land, om zodoende akkerbouw mogelijk te maken. Juist door die ontwatering begon de bodem te oxideren en in te klinken, waardoor de landoppervlakte begon te zakken. Akkerbouw werd steeds minder goed mogelijk, zodat men overging naar weidebouw en veehouderij.
Door het inklinken van de bodem werd het noodzakelijk de ontginningen (polders) via kaden en dijken te beschermen. Men moest zelfs toevlucht nemen tot bemaling via molens: eerst via handmolens, later via rosmolens, aangedreven door paarden, en omstreeks de eerste helft van de 15e eeuw via windmolens.
Toen in 1385 het schilderachtige watertje de Heycop werd gegraven en in 1413 de Bijleveld, om de polders van het Utrechtse Oude Rijngebied van overtollig water te verlossen, kreeg het dorp Kockengen goede waterverbindingen met Vecht, Amstel en Oude Rijn.
In 1535 verleent Keizer Karel V de heerlijkheden Kockengen en Spengen het schepenrecht. Dit is een recht om rechtspraak te doen plaatsvinden door schout en schepen, in plaats van door schout en buren. In de Nederlands Hervormde Kerk is thans nog de zogenaamde schepenbank aanwezig. Ook dit wijst erop dat Kockengen toen een vrij grote, belangrijke plaats geweest moet zijn. Kockengen bezit een aantal gaaf bewaard gebleven huizen en boerderijen uit de 17e eeuw en uit latere perioden.
Vermeldenswaardig in deze is zondermeer de N.H. Kerk, een éénbeukige kerk van 15e eeuwse oorsprong. In de kerk zijn 9 gebrandschilderde ramen aangebracht van diverse schenkers, waaronder de provincie en de gemeente Utrecht. Boven de ingang van de kerk prijken in zandsteen de familiewapens van de voormalige ambachtsheer van de heerlijkheid Kockengen, Jhr. Johan van Zuijlen, van De Haar.
De pioniers waren van oorsprong veelal feodale Fransen, die hier een zelfstandig bestaan zochten. Door hard werken werden zij eigenaar van de door henzelf ontgonnen grond. De naam Kockengen is dan ook afkomstig van het Franse Cocagne, hetgeen zoveel betekent als koekenland of Luilekkerland. Andere namen van buurtgemeenschappen rond Kockengen zijn ook terug te voeren op zuiderlijker namen: Spengen komt van Spanje, Portengen van Pertangen, ofwel Bretagne en Kortrijk, gelegen tussen Portengen en Breukelen, is vernoemd naar het Belgische Kortrijk.
De nieuw ontgonnen gronden werden gescheiden door grensweteringen of scheidssloten. Sloten en greppels dienden tevens voor de ontwatering van het land, om zodoende akkerbouw mogelijk te maken. Juist door die ontwatering begon de bodem te oxideren en in te klinken, waardoor de landoppervlakte begon te zakken. Akkerbouw werd steeds minder goed mogelijk, zodat men overging naar weidebouw en veehouderij.
Door het inklinken van de bodem werd het noodzakelijk de ontginningen (polders) via kaden en dijken te beschermen. Men moest zelfs toevlucht nemen tot bemaling via molens: eerst via handmolens, later via rosmolens, aangedreven door paarden, en omstreeks de eerste helft van de 15e eeuw via windmolens.
Toen in 1385 het schilderachtige watertje de Heycop werd gegraven en in 1413 de Bijleveld, om de polders van het Utrechtse Oude Rijngebied van overtollig water te verlossen, kreeg het dorp Kockengen goede waterverbindingen met Vecht, Amstel en Oude Rijn.
In 1535 verleent Keizer Karel V de heerlijkheden Kockengen en Spengen het schepenrecht. Dit is een recht om rechtspraak te doen plaatsvinden door schout en schepen, in plaats van door schout en buren. In de Nederlands Hervormde Kerk is thans nog de zogenaamde schepenbank aanwezig. Ook dit wijst erop dat Kockengen toen een vrij grote, belangrijke plaats geweest moet zijn. Kockengen bezit een aantal gaaf bewaard gebleven huizen en boerderijen uit de 17e eeuw en uit latere perioden.
Vermeldenswaardig in deze is zondermeer de N.H. Kerk, een éénbeukige kerk van 15e eeuwse oorsprong. In de kerk zijn 9 gebrandschilderde ramen aangebracht van diverse schenkers, waaronder de provincie en de gemeente Utrecht. Boven de ingang van de kerk prijken in zandsteen de familiewapens van de voormalige ambachtsheer van de heerlijkheid Kockengen, Jhr. Johan van Zuijlen, van De Haar.
